Inleiding

Een aquarium is natuurlijk geen steriele omgeving en net als in de lucht zullen in het aquariumwater ook ziekteverwekkers voorkomen die wachten op een gunstig moment om hun slag te slaan.
Een gunstig moment dient zich aan wanneer de vissen in een minder goede conditie zijn of door stress. Op zo'n moment kan een ziekte zich snel verspreiden en kunnen na verloop van tijd zelfs gezonde vissen aangetast worden.

Het ontstaan van visziektes is in veel gevallen dan ook te wijten aan verkeerde omstandigheden in het aquarium.  Er wordt zelfs gesteld dat visziekten altijd de oorzaak van de aquariaan zijn, maar dat is al te makkelijk.
Vooral wanneer men nieuwe vissen aanschaft, ontstaat er een grotere kans op het uitbreken van ziektes. Door het transport van vissen en de overgang naar water met een andere samenstelling zijn nieuwe vissen in het begin vaak vatbaarder voor ziektes dan de vissen die al in het aquarium zitten.

Ook bestaat er bij nieuwe vissen de mogelijkheid dat ze al een ziekte bij zich dragen.  Een zichzelf respecterende aquariumzaak stopt nieuwe vissen in quarantaine vooraleer ze aan de klanten aan te bieden, maar uit de praktijk blijkt dat dit lang niet altijd het geval is.
 

Voorkomen van visziekten door de eigenaar
 

Waterwaarden


De juiste waterwaardes zijn van levensbelang voor aquariumvissen. Dan hebben we het natuurlijk over de PH, GH, NH3/NH4, NO2, NO3.
Wat de zuurtegraad en de totale hardheid betreft : de waarden verschillen naargelang de vissen die je houdt.  Informeer je dus goed welke waarden optimaal zijn voor jouw vissen!
NH3/NH4 en NO2 zijn giftige stoffen die niet in het aquariumwater mogen voorkomen!  NO3 is in hoge aanwezigheid ook giftig. Daarom één regel : meten = weten.
 

Het visbestand


Hoe hoger het visbestand, hoe meer afvalstoffen en hoe beter je de waterwaarden in het oog moet houden.  Te hoge bevolking leidt ook tot stress bij de vissen, wat dan weer kan leiden tot een slechte gezondheid.
Bij het uitzoeken van een visbestand is het tevens heel belangrijk op de hoogte te zijn van het gedrag van de vissen.  Sommige vissen hebben de neiging andere vissen lastig te vallen ( bv. Barbelen die de neiging kunnen hebben in vinnen te bijten van Scalaren of Betta’s).  Het spreekt voor zich dat dit voor stress zorgt bij de vissen en zoals gezegd zal stress leiden tot een slechtere gezondheid.
 

Aquariuminrichting


Bij het uitkiezen van een visbestand moet men ook rekening houden met de eisen die de vissen aan hun omgeving stellen.  Sommige soorten hebben nood aan veel schuilplaatsen, aan kienhout, stenen of veel planten.  Bij gebrek aan die zaken kunnen vissen gestresseerd raken en dus vatbaar voor ziekten.
 

Handelingen bij visziekten

Observatie


Bij het uitbreken van visziekten is observatie van de vissen heel belangrijk : natuurlijk om een ‘juiste’ diagnose te stellen, maar ook om te zien of het één of meerdere vissen betreft.
Als er één vis ziekteverschijnselen vertoont, is het altijd beter om die te verwijderen uit het aquarium en in quarantaine te plaatsen.  Maar ook hier is een juiste diagnose zeer belangrijk : als het over een zeer besmettelijke ziekte gaat, heeft het verwijderen van de vis met ziekteverschijnselen niet veel zin en moet het volledige aquarium worden behandeld.

Wanneer meerdere ( of alle) vissen ziekteverschijnselen vertonen, dan is dit het teken dat er iets mis is met het aquarium en de ziekteverwekker in hoge mate voorkomt in het water.  In dit geval moet ook het volledige aquarium worden behandeld.
 

Effect van medicatie


Altijd voorzichtig zijn bij het gebruik van medicatie, enige terughoudendheid is hier zeker op zijn plaats.  Het spreekwoord zegt : “voorkomen is beter dan genezen” en het is hier zeker op zijn plaats.  Maar soms heeft men geen andere keuze.

Het toedienen van medicijnen heeft niet alleen invloed op de gezondheid van de vissen, maar op het gehele aquarium. Doordat de medicijnen in het water gedoseerd worden, wordt al het leven in het aquarium aan de medicijnen blootgesteld. Hierdoor worden naast de vissen vaak ook de planten en bacteriën in het aquarium beïnvloed door medicijnen.

Hoewel de meeste medicijnen een genezende werking hebben voor de vissen, hebben medicijnen op de planten en bacteriën meestal verre van een positieve uitwerking. Aangezien de meeste medicijnen geen onderscheid maken tussen nuttige en ziekteverwekkende bacteriën zullen met een medicijnenkuur vaak ook veel nuttige bacteriën dood gaan. Hierdoor kan de stikstofkringloop van het aquarium verstoord raken, wat zich kan uiten in een te hoge nitrietconcentratie.  

Ook hebben medicijnen vaak nadelige gevolgen voor de plantengroei en bij langdurige behandelingen met medicijnen kunnen sommige planten zelfs geheel afsterven. Vaak zal de schade aan planten vooral bestaan uit het afsterven van een deel van de bladeren en een slechtere groei, maar zelfs de effecten hiervan kan men vaak soms nog weken later zien aan de planten.

In het geval van vissen die erg gevoelig zijn voor chemische stoffen kan het zelfs voorkomen dat medicijnen wel de ziekteverwekkers aanpakken, maar de algemene gezondheid van de vis juist verder verslechtert. Zeker wanneer het van een bepaald vissoort bekend is dat deze gevoelig zijn voor chemicaliën is het zeer verstandig om terughoudend te zijn met het gebruik van (zware) medicijnen.
 

Belangrijke richtlijnen bij het toedienen van medicatie

  • Lees altijd eerst voor gebruik zorgvuldig de bijsluiter en volg deze nauwkeurig.
  • Wijk niet af van de aangegeven doseringen
  • Maak de kuur altijd af, ook als de ziekteverschijnselen al verdwenen zijn. Dit voorkomt resistenties, waardoor een latere optredende ziekte altijd moeilijker te bestrijden is, tenzij de bijsluiter anders voorschrijft.
  • Controleer tijdens de behandeling het gedrag van de vissen, omdat medicijnen soms giftige reacties bij een slechte waterkwaliteit kunnen veroorzaken. Indien nodig dient dan het water ververst te worden.
  • Verwijder altijd adsorberende filtermaterialen, zoals koolstof, zeoliet en kunstharsen uit het filter. Deze kunnen de actieve stoffen uit het medicijn binden en hun werkzaamheid verminderen of te niet doen.
  • Zet een het UV filter uit, indien aanwezig.
  • Zorg voor voldoende zuurstof tijdens de behandeling. Zeker als de kieuwen besmet zijn, hebben de vissen meer zuurstof nodig dan normaal.
  • Gebruik nooit meer dan één medicijn tegelijkertijd. Dit kan slechts in sommige gevallen en is dan ook in de bijsluiter vermeld.
  • De werkzaamheid en werkingsduur van medicijnen zijn sterk afhankelijk van de watertemperatuur. In kouder water is het medicijn langer werkzaam maar de ontwikkeling van de parasieten verloopt ook langzamer. De incubatietijd van de parasieten die diverse ontwikkelingsstadia doormaken wordt daardoor ook langer. Het medicament dient in ieder geval werkzaam te blijven gedurende de hele incubatietijd.

Opgepast :
Meestal ontstaan tijdens een parasitaire infectie secundaire infecties door bacteriën en schimmels. Omdat verschillende medicijnen bij elkaar giftige reacties kunnen teweeg brengen is het aan te bevelen geen preparaten met elkaar te combineren. Gelukkig kunnen de secundaire infecties vaak met de medicijnen, waarmee de eigenlijke oorzaak bestreden kan worden, ook bestreden of tenminste afgeremd worden, zodat deze weinig of geen schade aan de vissen kunnen berokkenen.

Ook de snelheid waarmee een bepaalde infectie zich uitbreidt is een belangrijke maatstaf. Bacteriën breidden zich in regel sneller uit dan wormen en eencellige parasieten. Deze dienen dus ook het eerst te worden behandeld. De volgorde van behandeling is dan ook meestal:

Eerst de bacteriële infecties, dan de eencellige,als laatste de parasieten als wormen, bloedzuigers en karperluizen

Indeling artikelen


Om alles overzichtelijk te maken, bestaan de artikelen uit verschillende delen :
Bij ieder deel krijg je de groep en de verschillende ziekteprofielen.  Alsook wordt de medicatie besproken die bij iedere groep van toepassing kan zijn.
Ik ga de meest voorkomende visziekten bespreken.  Uiteraard zijn er meer en ook zeldzamere, maar alles bespreken is gewoon onbegonnen werk.
 
Deel 2 :

Virussen, bacteriën en schimmels :

·         Rode huidzweren
·         Buikwaterzucht
·         Vinrot
·         Pop-eye (puiloog)
·         Bekschimmel
·         Vistuberculose
·         Schimmel (algemeen)

Deel 3 :

Protozoa of eencellige parasieten :

·         Kieuwtroebeling
·         Black stripe disease
·         Valse schimmelinfectie
·         Costia
·         Witte stip
·         Peperstip
·         Gatenziekte
·         Neonziekte
·         “guppy doder”
·         Huidtroebeling
·         Slaapziekte

Deel 4 :

Helminths of parasitaire wormen :

·         Haakwormen
·         Lintwormen
·         Kieuwwormen
·         Zuigwormen
·         Huidwormen
·         Draadwormen
·         Visbloedzuigers

Deel 5 :

Crustacea of schaaldiertjes :

·         Ankerwormen
·         Karperluis
·         Kieuwkreeftjes

Deel 6 :

Verwondingen, vergroeiingen en andere :

·         Wonden
·         Slijmlaagproblemen
·         zwemblaasproblemen